نگاهی کوتاه به مقوله مداخله بشر دوستانه

در نقشه های جغرافیایی مرزهای ملی را با خط قرمز نشان می دهند. این رنگ افزون بر ویژگی تمایز بخش نشان دهنده این مهم است که در جهان «مرزها» نه قابل تعرض است نه قابل تغییر،تقسیم، تجزیه و یا تعرض.تجاوز و دخالت در حقوق بین الملل امری استثنایی است و دولت ها می بایست بر اساس اصل عدم مداخله در امور سرزمینی از دخالت های بی جا در مسائل هم اجتناب کنند.

از سوی دیگر این نکته در جهان امروز پذیرفته شده است که که محترم شمردن حقوق بشر از قواعد آمره است. حقوق بشر به عنوان مجموعه از قوانین و مقررات به بخشی از گفتمان بین المللی تبدیل شده است و نقض آن از سوی کشورها می تواند واکنش سایرین را در پی داشته باشد.

در تعارض و تقابل این دو موضوع یعنی اصل عدم مداخله در امور سرزمینی و لزروم رعایت حقوق بشر است که مسئله مداخله بشردوستانه موضوعیت می یابد.در سال 2005 سازمان ملل با تصویت آموزه «مسئولیت پشتیبانی» به صورت صریح در راستای توجیه مداخله بشر دوستانه گام برداشت. این امر ظاهرا از احساس مسئولیت یا گناه لیبرال های اخلاق گرا از نادیده گرفتن نشل کشی در رواندا ناشی می شد.این احساس گناه یا عدم مداخله بعدها در یوگسلاوی و لیبی جبران شد و با وجود این که ماهیت تحولات لیبی با تجربه های قبلی (رواندا و یوگسلاوی) که متضمن نوعی نسل کشی قومی بود در لیبی غایب بود، مداخله نظامی ناتو با عنوان بشر دوستانه تحقق یافت.این نوع از مداخله سبب به چالش کشیده شدن نقش انحصاری سازمان ملل و شورای امنیت در زمینه مداخلات بشردوشتانه نیز شد.

اخیرا که زمزمه های تهدیدات نظامی علیه کشورمان به گوش می رسد،گاهی صحبت از مداخله بشر دوستانه ناتو یا ایالات متحده در خصوص ایران به میان می آید.سبب نقض حقوق بشر عنوان می شود. ولی آیا وضعیت سومالی،رواندا،یوگسلاوی و لیبی در ایران نیز حاکم است؟برای روشن شدن این موضوع باید به چارچوب اعمال مداخله بشر دوستانه نگاهی افکند. سیر ترتیبی مداخله بشر دوستانه بر اساس رویه و عرف چنین است:

- نقض سنگین و آَشکار حقوق بشر به نحوی که موجب از دست رفتن جان صدها و هزاران انسان شود،

- جنایات ضدبشری برآمده از یک آشوب با مسئولیت دولتی باشد که از پایان دادن به آن ناتوان است و  آن دولت از همکاری با سازمان ملل برای پایان دادن به آن کوتاهی می کند،

- شورای امنیت به خاطر عدم توافق اعضا یا اعمال حق وتو از هرگونه اقدام برای پایان کشتارها درمانده باشد،

- پیش از کاربرد زور همه راه های صلح آمیز پیموده شده باشد،گروهی از کشورها تصمیم بگیرند با جلب حمایت دولتهای عضو سازمان ملل به این کشتارها پایان دهند

- نیروهای مسلح مداخله گر برای پایان دادن به کشتارها بکار گرفته شوند نه اهداف دیگر از جمله اهداف سیاسی.

چنانچه ملاحظه می شود هیچیک از مراحل و شرایط بالا در خصوص کشورمان مصداق ندارد.بنابراین طرفداران لیبیایی کردن ایران،نه تنها اطلاع درستی از ماهیت مداخله بشر دوستانه ندارند،بلکه در پی استفاده سیاسی از مسئله مداخله بشردوستانه نیز هستند که با ذات آن منافات دارد.

/ 0 نظر / 26 بازدید