حق رأی زنان در خاورمیانه، حکایت ناتمام

در سال‌های بعد نیز که حق رای زنان در شمار دیگری از کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا جاری شد، تقریبا روندی مشابه ترکیه پیش رفت. به عبارتی، فضای بین‌المللی، جنبش‌های ملی‌گرایانه و تحولات ناشی از استعمارزدایی شرایطی را در این کشورها به وجود آورد که به تدوین قانون اساسی‌های جدید انجامید.

انتخابات در لیبی پس از قذافی

رهبران ملی‌گرای تازه به قدرت‌رسیده که با سکولاریسم نیز بی‌میانه نبودند، به علاوه بخشی از نخبگان مرتبط یا غیرمرتبط با دستگاه سیاسی سعی کردند خیرخواهانه و با هدفی معطوف به رفع عقب‌ماندگی جامعه، همان حقوقی را که در غرب در مورد زنان اعمال می‌شود تا حدودی در متن قانون اساسی جدید یا قوانین مدنی کشور وارد کنند.
این گونه بود که اعمال حق رای زنان در بحبوبه جنگ جهانی دوم و سال‌های پس از آن از جمله در پاکستان (۱۹۴۷)، و در پایان این دهه در سوریه و عراق و یا در سال‌های دهه بعد در مصر (۱۹۵۶) و تونس (۱۹۵۷) عمدتا در جوامعی صورت گرفت که درصد بالای بیسوادی و محرومیت از مشارکت اقتصادی و اجتماعی در میان زنان در اوج بود و ساختار مردسالار جامعه ستبر و مقاوم ایستاده بود.

خواب سنگین خلیج فارس

بقایای نسبتا قوی همین وضعیت است که برای مثال سبب شده هنوز هم در بخش‌هایی از پاکستان، همانگونه که انتخابات پارلمانی سال ۱۹۹۷ نشان داد، حق رأی زنان صرفا روی کاغذ بماند. علت شاید در این واقعیت باشد که نه خودآگاهی بخش‌های وسیع جامعه زنان و مطالبات گسترده آنها، بلکه تلاش و همت زنان نخبه و کم‌شمار و بخش‌هایی از مردان کم‌وبیش برابری‌خواه کشور و قسما هم خرید وجهه در عرصه بین‌المللی بود که به تدریج در این کشورها به قانونیت‌بخشیدن به حق رأی زنان انجامید و البته حدی از بهبود و تغییر در حقوق اجتماعی و مدنی زنان را نیز به دنبال داشت.
در ایران در سال ۱۳۴۱ یا ۱۹۶۳ میلادی بود که در چارچوب "انقلاب سفید" شاه، حق رأی زنان به رسمیت شناخته شد. یک سال پیش از آن در الجزایر و یک سال بعد هم در سودان چنین حقی به قوانین تسری یافت.

کشورهای عرب خلیج فارس دیرتر از همه به فکر به رسمیت‌شناختن حق رأی زنان افتادند. این اقدام اما هنوز با محدودیت‌ها و اما و اگرهایی توام است.

حقی که اعمالش با محدودیت‌هایی توام است

در سال ۲۰۰۲ بحرین اولین کشور خلیج فارس بود که زنان در آن به حق رأی دست یافتند. با این همه ساختار تبعیض‌آمیز حکومتی در این جزیره برای گزینش‌های بخش بزرگی از مردم، اعم از زن و مرد، و برای اعمال اراده آنها محدودیت‌های زیادی به‌وجود آورده است. این امر یکی از دلایلی است که باعث شده این کشور در کنار یمن  بیش از سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان در معرض "بهار عربی" واقع شود.
۱۵ مهرماه ۱۲۸۵ شمسی زمانی که اولین مجلس شورای ملی، قانون انتخابات را تصویب و زنان را در کنار مهجوران از حق انتخاب کردن و انتخاب شدن محروم کرد، مبارزات زنان برای به دست آوردن این حق آغاز شد.

"حق رای نتیجه تلاش‌های زنان از دوران مشروطه بود"

یک سال بعد از بحرین عمان نیز حق رأی زنان را به رسمیت شناخت، ولی هنوز هم در این کشور به سبب ساختارهای سنتی‌اش پارلمان به معنای محدودش هم وجود ندارد و حق انتخاب زنان و مردان تا حدودی در گزینش‌های شوراهای شهر و روستا خلاصه می‌شود.

کویت نیز به رغم آن که در میان کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، سنت پارلمانی باسابقه‌‌تری دارد، تنها از سال ۲۰۰۵ حق رأی زنان را به رسمیت شناخته است.

عربستان آخرین کشور منطقه است که مقاومت در برابر حق رأی زنان در آن در حال شکسته‌شدن است. در این کشور پارلمانی وجود ندارد، زنان هنوز از حق رانندگی محرومند و در بسیاری از مسائل اجتماعی بدون همراهی و اجازه مرد فاقد اختیار عمل هستند.  با این همه، به فرمان پادشاه قرار است که از سال ۲۰۱۵ زنان اجازه شرکت در انتخابات شوراهای شهر و روستا را بیابند.

خطرات تازه برای حقوق زنان

در مجموع گرچه حق رأی زنان در منطقه در محیطی غیرمساعد توام با ساختارهای منجمد مردسالارانه و بعضا قبیله‌ای و با افت و خیزهای متفاوت اعمال شده و به پیش رفته، ولی اینک کمتر کشوری است که بخواهد در برابر این حق رأی بایستد یا چرخ زمان را به عقب بازگرداند. با این همه، ساختارهای سیاسی و بعضا اجتماعی انسدادزده در شماری از کشورهای منطقه همچنان فرصتی برای اعمال واقعی این حق و اجرای گسترده‌تر مشارکت زنان و مردان در رقم‌زدن به سرنوشت خودشان باقی نمی‌گذارد. به ویژه ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس و نیز برخی از کشورهای آسیای میانه و قفقاز را می‌توان در این رده دانست.

این که حق رأی فعال برای زنان (حق انتخاب‌شوندگی) از جمله به دلیل ساختارهای اجتماعی عقب‌مانده همچنان در کشورهای منطقه نمود بارزی ندارد و شمار نمایندگان زن در نهادهای انتخاباتی یا شبه‌انتخاباتی اندک مانده نیز، از نشانه‌های کماکان باقی دشواری مشارکت واقعی زنان در فعل‌وانفعالات سیاسی و اجتماعی است.

حق رأی برای زنان در افغانستان از سال ۱۹۶۳ وجود داشته، ولی در سال‌‌های اخیر است که تا حدودی جنبه عملی پیدا کرده است

قوت‌گرفتن نیروهای سنتی و مذهبی در سال‌های اخیر در پی "بهار عربی" در کشورهایی مانند مصر و تونس و لیبی این خطر را به‌وجود آورده که به رغم سلب‌نشدن حق رأی زنان، این حق تا حدودی از معنا و مضمون تهی شود. خطر عمده‌تر آن است که در این کشورها، به ویژه بسان آنچه که در ایران پس از انقلاب جاری شد، حق زنان در شماری دیگر از عرصه‌های مربوط به مسائل خانوادگی به جای گسترش محدود شود.
 

گرچه سرنوشت چالش و کشاکشی که اینک در کشورهای یادشده میان بخش‌های عرفی جامعه و اسلام‌گرایان بر سر مسئله حجاب یا حد ورود احکام و مقررات شریعت و سنت به متن قانون اساسی جدید در جریان است هنوز تعیین نشده، ولی خود این چالش از یک سو، نشانه‌ای از خطراتی است که حقوق کنونی زنان در معرض آن قرار گرفته و از سویی دیگر بر دشوارشدن راه در جهت دستیابی زنان به حقوق بیشتر دلالت دارد.

منبع: دویچه وله

/ 10 نظر / 36 بازدید
سایه

سلام دوست عزیز وبلاگ بسیار متفاوتی دارید ، تبریک می گم خیلی پسندیدم ،لینکتون هم کردم. موفق باشید

غلام محمد خليلي

وبلاگ زيبايي داري حتما بيا به من هم سربزن.

غلام محمد خليلي

وبلاگ زيبايي داري حتما بيا به من هم سربزن.

ستاره سادات

[گریه][گریه][گریه][گریه][گریه][گریه] آخه من دیگه با کی بحث کنم خووووووووووووو[گریه][گریه][گریه][گریه] واقعا جاتون در سیمرغ خیلی خالیه خوووووووو نیایین سیمرغ [قهر][قهر][قهر] اما خب شما دوست من هستین و من اگه به کمکتون نیاز داشتم میام سراغتون و ازتون کمک میطلبم بخصوص اینکه شما مطالعتون زیاده میشه از اطلاعاتتون استفاده کرد [مغرور] ببینید اینقدر از نبودنت در سیمرغ ناراحتم یادم رفت سلام کنم [نیشخند] سلام خوبین[لبخند] فعلا خداحافظ راستی گفته بودین میایین وبلاگم منتظرم[گل] فعلا خداحافظ[خداحافظ]

lindh

وبلاگ خوبی بود..اگه مایل باشیدتبادل لینک کنیم

پگاه سعادت

سلام.وبلاگ زیبا و پر محتوایی دارید.خوشحال میشم به وب ما هم سر بزنی و نظرتو مطرح کنی..

سروناز

دوست عزیز وقت گرامیت بخیر من خیلی کم نظر میزارم ولی از خواندن مطالب شما نتونستم نظری براتون نگذارم بسیار وبلاگ موفقی دارید من توی وب سایت همیشه آنلاین نویسندگی می کنم و همچنین تو وبلاگ دوستم مریم ( به نام همه در هم ) نیز همکاری می کنم چون خیلی از وبلاگ نویسی خوشم میاد دوست دارم بنویسم دوست داشتی ما رو لینک کن تا تبادل داشته باشیم از طریق ایمیل هم می تونی در تماس باشی لینک اصلی سایت hamisheonline.com لینک وبلاگی که با دوستم همکاری می کنم hamedarham.blogfa.com خیلی مطالب جالب و خواندنی داره حتما یکسری به وب سایت و وبلاگمون که لینکش رو پایین گذاشتم بیا خوشحال میشم دوستدارت سروناز

خود من

سلام خوشحالم کردین که بهم سر زدین دختران سخنگوی بیدار مغز؟![متفکر] فکر نمیکردم با این سمت ازم نامبرده بشه! جالب بود. جالبتر اینکه: ظاهرا این روزا فعالان، با تمرکز بیشتری علاقه مندیشون به موضوع «حق رأی زنان» رو ابراز میکنن!

ستاره سادات

شما چرا اینقدر مرموزانه کامنت میذارین هوووم؟[متفکر] نه اسم مینویسین نه آدرس وبلاگ[متفکر]