آمریکا ، ایران ، سازمان ملل متحد و چالشی بنام «حمید ابوطالبی»

در فروردین 1393 دولت ایران تصمیم به انتصاب حمید ابوطالبی بعنوان نماینده جدید خود در سازمان ملل متحد گرفت ، شخصی که در جریان گروگانگیری کارمندان سفارت آمریکا در تهران به سال 1979 بعنوان مترجم حضور داشته است .

پس از بر سر زبان افتادن نام ابوطالبی به عنوان نماینده جدید ایران در سازمان ملل، برخی از دیپلمات‌های به گروگان گرفته شده آمریکا به این اقدام اعتراض کرده و از جمله بری روزن گفته که هرگونه صدور روادید برای حضور حمید ابوطالبی در خاک آمریکا، نشانه «شرمساری» و «بی‌آبرویی» است. جان لیمبرت نیز گفته است که چنین انتخابی «خیلی عجیب» است و ممکن است باعث شود «زخم‌های قدیمی دوباره سرباز کنند». از دیگر موضع گیری های مقامات آمریکایی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

تد کروز، نماینده جمهوری‌خواه کنگره آمریکا : انتخاب ابوطالبی به عنوان نماینده ایران یک انتخاب تعمدی، توهین، حرکت تحقیرآمیز و حساب شده است.

جان مک ‌کین : ما نباید او را قبول کنیم. ما اگر مجبور بشویم حتی باید قواعد و قوانین‌مان را تغییر بدهیم تا اجازه ندهیم کسی که دست به چنین رفتار مجرمانه‌ای زده است به آمریکا بیاید.

رابرت منندز، نماینده دموکرات‌ها و رئیس کمیته روابط خارجی سنا: این واقعاً جای سؤال دارد که آیا وزارت خارجه به او ویزا خواهد داد یا نه.

النهایه پس از اجماع سناتورها برسر جلوگیری از دادن ویزا به حمید ابوطالبی ، با ارسال نامه‌ای به باراک اوباما، خواهان عدم صدور ویزا برای ابوطالبی شدند و ابتدا سنای آمریکا در 7 آوریل (18 فروردین) و متعاقب آن مجلس نمایندگان این کشور در 10 آوریل (21 فروردین) با تصویب قانونی با ورود سفیر پیشنهادی ایران در سازمان ملل به خاک این کشور مخالفت کردند.

بسیاری از صاحبنظران بر این عقیده هستند که :

-          ممانعت از حضور نماینده جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل خلاف مقررات حقوق بین‌الملل است و اقدام آمریکا به این معنی است که این کشور از میزبانی خود سوء استفاده می‌کند.

-          سازمان ملل متحد بخشی از حاکمیت دولت آمریکا نیست که این کشور اختیار چنین عملی را داشته باشد و از صدور روادید برای نماینده کشورمان در سازمان ملل ممانعت به عمل آورد.

-          چنین عملی از سوی دولت آمریکا بعنوان میزبان سازمان ملل متحد بدون شک نقض آشکار حقوق بین‏‌الملل محسوب می‌شود.

توافقنامه بین سازمان ملل متحد و ایالات متحده آمریکا در خصوص مقر سازمان در نیویورک به سال 1947

»Agreement Between the United Nations and the United States Regarding the Headquarters of the United Nations, Signed June 26, 1947, and Approved by the General Assembly October 31, 1947 York City«

در معاهدات بین‌المللی معمولاً همان‌گونه که وظایف و تعهداتی که بر عهدۀ اعضا گذاشته می‌شود، راهکارهایی نیز برای اجرای مندرجات و مفاد معاهدات در نظر گرفته می‌شود. قرارداد مقر 1947، بین دولت آمریکا و سازمان ملل ناظر بر تکالیف و تعهدات طرفین و عملکرد اعضای هیأت دیپلماتیک دولت های عضو و کارکنان سازمان ملل و نیز ناظر بر رفتار و عملکرد دولت آمریکا به عنوان کشور میزبان است. بر اساس مفاد قرارداد مقر، چنانچه اختلافی بین هر یک از دولت‌های عضو سازمان ملل و دولت آمریکا به عنوان میزبان پیش آید، کمیته‌ ای ویژه ناظر بر علمکرد دولت میزبان متشکل از نمایندگان 19 عضو سازمان ملل، وظیفۀ پیگیری شکایت هر یک از اعضا را برعهده دارند. چنانچه در قضیۀ احاله شده، کمیتۀ ویژه ادعای دولت شاکی را منطقی و واقعی تشخیص دهد موضوع را به یک مرجع داوری ارجاع می دهد. این مرجع داوری از سه عضو تشکیل شده الف) عضو دولت شاکی ب) عضوی که از دولت متبوع وی شکایت شده ج) عضو سوم که یا با توافق طرفین و یا با پیشنهاد دبیرکل سازمان ملل تعیین می شود. این داورهای سه گانه براساس ادله و برآهینی که هریک از طرفین دعوا به کمیته ویژه ارائه داده‌اند موضوع را براساس اصل انصاف و نیز مفاد قرارداد مقر مورد بررسی و رسیدگی قرار می‌دهند.

شرح ماده 4 بند 11 توافقنامه:

آمریکا بر اساس ماده چهار بند 11 "توافقنامه مقر مرکزی سازمان ملل" ملزم است که به نمایندگان خارجی اجازه ورود به خاک این کشور و دسترسی به سازمان ملل را بدهد. "مقامات فدرال، ایالتی و یا محلی نباید هیچ‌گونه مانعی بر سر راه ورود و یا خروج نمایندگان یا مقامات کشورهای عضو به سازمان ملل ایجاد کنند".

-          بر اساس همین بند 11 ، مقامات دولتی فدرالی و محلی آمریکا به هیچ وجه نمی توانند برسر رفت و آمد مقامات سیاسی کشورها، کارشناسان،نمایندگان و اشخاص مانع تراشی کند.

شرح ماده 1 بند 13:

همچنین در ماده 1 از بند 13همین توافقنامه آمده است که مقررات مربوط به رفت و آمد نمایندگان سیاسی به این کشور نباید به هیچ وجه به تعهدات آمریکا بر مبنای این موافقتنامه خللی ایجاد کند؛ یعنی اگر این کشور برای ورود و خروج برخی افراد محدودیت هایی دارد، این نباید به معنی نادیده گرفتن تعهدات آمریکا براساس این موافقتنامه باشد.

شرح ماده 8 بند 21:

بر اساس ماده 8 بند 21 "توافقنامه مقر اصلی سازمان ملل" هرنوع مناقشه بین سازمان ملل و آمریکا درباره تفسیر در اجرای این توافقنامه و هر توافقنامه متمم، که از طریق مذاکره یا سایر راه‌های مسالمت آمیز حل نشد باید برای تصمیم‌گیری نهایی به یک هیأت حکمیت متشکل از سه حَکَم ارجاع داده شود، یکی از این حَکم‌ها توسط دبیرکل،‌ یکی توسط وزارت خارجه آمریکا‌ و یکی دیگر توسط هر دو و در صورت عدم توافق توسط رئیس دیوان دادگستری بین‌المللی انتخاب خواهند شد.

واکنش ایران به استناد توافقنامه فوق :

با توجه به اقدام آمریکا در عدم دادن مجوز به نماینده ایران ، بر این اساس جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در خصوص آقای ابوطالبی شکایت خود را به سازمان ملل ارائه دهد و آن را ثبت کند و پس از ثبت این موضوع در کمیته ویژه که ١٩ کشور در آن عضو هستند و بر عملکرد کشور میزبان سازمان ملل نظارت دارد شکایت کند. تا مورد بررسی قرار گیرد. اگر کمیته ویژه به این نتیجه برسد که این ممانعت غیرمنطقی و غیرقانونی است باید موضوع بر اساس بند 21 موافقتنامه مقر به مرجع داوری مرکب از سه نفر ارجاع داده شود.

اثر رای نهایی :

این مرجع به اختلاف بین سازمان ملل و مقامات آمریکایی رسیدگی می کند و رای نهایی را که لازم الاجراست ، صادر خواهد کرد.

ادله آمریکا :

مطابق با بند 13 توافقنامه ، هیچ چیز دراین توافقنامه حقوق آمریکا در زمینه های امنیتی را محدود نمی کند که به طورقطع مقامات این کشور به این بند استناد کرده اند و اجازه ورود به سفیر پیشنهادی ایران برای سازمان ملل را صادر نکرده اند. مقامات آمریکایی ادعا می کنند براساس حق حاکمیت سرزمین خود ، می توانند از صدور ویزا برای افرادی که تشخیص دهند ورود آنها به منافع کشورشان لطمه می زند، خودداری کنند.

آیا صرف استناد به این ماده کفایت می کند؟

خیر - نباید فراموش کرد که در این بند اشاره شده برای ادعای خدشه به امنیت و منافع آمریکا باید اسناد متقن و معقولی وجود داشته باشد لذا می توان نتیجه گرفت که صرف اشاره به کارهای گذشته یک فرد، نمی تواند دلیلی برای جلوگیری از ورود آن فرد باشد. پس این کار آمریکا تنها به خاطر برداشت های سیاسی است و می توان آن را غیرمنطقی و بی ارزش دانست که راه را برای تفسیرهای موسع و اما ضعیف بعدی باز می کند.

آیا چنین قضیه ای در تاریخ فعالیت سازمان ملل متحد مسبوق به سابقه است؟

قضیه یاسر عرفات :

در سال 1988 آمریکایی‌ها به‌بهانه حمایت ابوعمار از تروریسم ، از ارائه ویزا به وی اجتناب ورزیدند. سازمان ملل به‌شدت واکنش نشان داد؛ قطعنامه‌ای علیه این اقدام با رأی قاطع کشورهای عضو تصویب شد و چندی بعد طی اقدامی نادر نشست مجمع عمومی سازمان ملل در ژنو سوئیس برگزار شد تا عرفات بتواند با حضور در آن با ملت‌های جهان سخن گوید.

در کنگره آمریکا قانونی به تصویب رسیده بود که به نماینده سازمان آزادی بخش فلسطین اجازه دریافت روادید را نمی داد. نکته مهم این است که قضیه ابوطالبی ما را برابر موضوع متفاوتی قرار می دهد چرا که مسئله امروز مربوط به نماینده دائم یک کشور است و ایران می تواند این موضوع را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح کند و خواهان مشورتی باشد.

آیا ابوطالبی را می توان بر هم زننده امنیت ملی آمریکا دانست؟

در پاسخ به این سوال می توان به بخشی از مصاحبه ابوطالبی با خبرگزاری ها اشاره کرد «من نزدیک ۱۵ سال است که در کشورهای غربی بسیار نزدیک به آمریکا از اروپا گرفته تا استرالیا سفیر بوده‌ام و همیشه هم با غرب سر و کار داشته‌ام. حتی در سال ۱۳۷۳ هم که به آمریکا رفتم و مدتی عضو هیات نمایندگی کشورمان در مجمع عمومی سازمان ملل بودم، هیچ وقت این گونه سوالات نبوده است».

پس می توان گفت با توجه به سابقه عضویت ابوطالبی در هیات نمایندگی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل پیش از این موضوع گروگانگیری و ارتباط آن با شخص ابوطالبی از اهمیتی برخوردار نبوده چراکه طبق شواهد و مدارک موجود و روایتهای مستندی که وجود دارد اساسا ابوطالبی در قضیه گروگانگیری نقشی نداشته است و صرفا در چند جا بعنوان مترجم حضور یافته است. و بر این اساس به هیچ عنوان نمی توان حضور ایشان در مقر سازمان ملل متحد را تهدیدی برای ایالات متحده تلقی کرد و حتی نمی توان ایشان را آنگونه که جان مک کین سناتور آمریکایی گفته است ، متهم به فعل مجرمانه علیه دولت آمریکا دانست.

بحث نزاکت بین المللی :

حقوق بین الملل نمی پسندد که این اقدام آمریکا در آینده به رویه ای معمول برای جلوگیری از حضور نمایندگان سیاسی کشورها در سازمان های جهانی تبدیل شود لذا علاوه بر نقض حقوق بین الملل ، مخالفت آمریکا با صدور ویزا برای نماینده پیشنهادی ایران در سازمان ملل را م یتوان مخالف نزاکت بین المللی نیز دانست. زیرا محدود شدن ارادی حق حاکمیت کشورها بر اساس قوانین و توافقنامه ها ، نتیجه منطقی تعهدات بین المللی است که کشورها باید به آنچه که امضا کرده اند و پذیرفته اند، پایبند باشند. در غیر این صورت رفتار دولتها بر خلاف نزاکت بین المللی و اقدامی خصمانه تلقی می شود.

آیا اقدام آمریکا در این خصوص موجبات مسئوولیت بین المللی وی را فراهم می کند؟

درباره مسئولیت آمریکا در این موضوع ایران می تواند درخواستی را برای رسیدگی به دیوان عدالت بین المللی ارجاع دهد و صدور رای مشورتی را درخواست کند. پیش بینی می شود آمریکا مسئله را ادامه ندهد، چراکه آنها می دانند این موضوع مسئولیت بین المللی را متوجه واشنگتن می کند.

رویکرد آمریکا سیاسی است یا حقوقی؟

همانطور که قبلا هم اشاره گردید در متن توافقنامه مقر، آمریکایی‌ها، بندی در ارتباط با موارد استثنایی لحاظ کردند، که به موجب آن می‌توانند در صورت لزوم از ورود برخی از افراد به آمریکا ممانعت کنند. اما با توجه به آنچه از نظر گذشت علیرغم ادعای دولت آمریکا مبنی بر نقش ابوطالبی در جریان گروگان گیری به صراحت می‌توان مدعی شد که ابوطالبی، نقشی در وقوع این حادثه نداشته است. بر همین اساس می‌توان گفت که رویکرد آمریکا در عدم صدور روادید سیاسی آقای ابوطالبی سیاسی است تا حقوقی و این تصمیم‌گیری دولت آمریکا خوراک داخلی دارد.

جلوگیری از ورود ابوطالبی تهدید یا فرصت؟

همانطور که می دانیم پس از اقدامات خصمانه و بی سابقه غرب علیه ایران در چارچوب تحریم های بی سابقه بین المللی که به دلیل مدیریت به شدت تنش زای هشت ساله دولت پدیده هزاره سوم بوقوع پیوست ، پس از آن روی کار آمدن دولت تدبیر و امید و بازگشت دستگاه دیپلماسی کشور در مسیر تنش زدایی امروز مذاکرات هسته ای با رسیدن به توافق نامه ای جامع و نهایی یک گام فاصله دارد و ایران در برهه ای تاریخی و حساس قرار دارد که از یک سو باید مراقب تندروهای داخلی که منافع خود را در وجود بحران می دانند باشد و از سوی دیگر اجازه ندهد ابتکار عمل در این توافقنامه به دست آمریکا بیفتد و از قضیه ابوطالبی همانگونه که از جهاتی به بحران اوکراین و سوریه در این رابطه توجه دارد ، نهایت بهره برداری را انجام دهد . لذا با چنین دیدی قضیه ابوطالبی را می توان به خطای منجر به پنالتی برای ایران در مقابل دروازه آمریکا تلقی کرد.

ایران چگونه می تواند از قضیه ابوطالبی به نفع خود بهره برداری کند؟

همانطور که در پیشانی این نوشتار ملاحظه کردید قبول ابوطالبی در سازمان ملل از سوی تحلیلگران و سناتورهای آمریکایی مساوی با شرمساری و تحقیر و بی آبرویی برای دولت آمریکا دانسته شده است و برخورد تندی در این خصوص صورت گرفته است. یک سوال! آیا می توان قضیه ابوطالبی را به یک مشکل بزرگ برای آمریکا مبدل ساخت؟ مشکلی که عدم توفیق در حل آن به حیثیت بین المللی و داخلی دولت اوباما بویژه حامیان دموکرات وی لطمه شدیدی وارد کند؟ اما پاسخ را با سوالی دیگر می دهیم! یعنی ایران تعمدا کاری کند که ابوطالبی در بین اهالی رسانه آمریکا که افکار عمومی را هدایت می کنند تبدیل به یک عنصر نامطلوب و بر هم زننده امنیت ملی آمریکا شود؟ در پاسخ باید بگوییم بلی! ایران باید بتواند با به راه انداختن یک بازی سیاسی  در مدت زمانی مشخص مثلا تا توافق نهایی در خصوص قضیه هسته ای ، با ابزارهای رسانه ای چنین حساسیتی را در جامعه آمریکا به اوج خود برساند به گونه ای که این موضوع به بحث اصلی سیاسیون آمریکا تبدیل شود ، تا هزینه قبول ابوطالبی به بالاترین حد خود از لحاظ حیثیتی برای دولت باراک اوباما برسد ، طوری که بتوان از این قضیه بعنوان اهرم فشار بر آمریکا استفاده کرد تا به صورت ضمنی بعنوان یک برگ برنده در مذاکرات هسته ای در برابر طرف آمریکایی استفاده شود و نهایتا با ایجاد ذهنیت مثبت در طرف آمریکایی که شرط عدم شکایت از آمریکا که قطع به یقین منجر به محکومیت این کشور و تحمیل ابوطالبی به وی خواهد شد و سرافکندگی دولت اوباما بویژه دموکراتها را در خاک خود بهمراه خواهد داشت ، رسیدن به توافق نهایی در خصوص قضیه هسته ای بدون زیاده خواهی های آمریکا و باور به بازی برد-برد باشد.

نویسنده : جمال الدین تراز

منابع استفاده شده : اینترنت ، متن توافقنامه در خصوص مقر سازمان در نیویورک به سال 1947

/ 7 نظر / 25 بازدید
صدرا

سلام چقدر اینجا عوض شده، نونوار شدن وبلاگتونو تبریک میگم. از شما هم ممنونم به این موضوع پرداختین و بی طرفانه آن را بررسی کردین.

صدرا

سلام و درود بر جناب دکتر تراز! آقای تراز ما منتظریما به محض قطعی شدن قبولی از شما شیرینی رو بگیریم!!

ستاره سادات

سلام خوبین بالاخره امروز بعد مدتها فهمیدم چطوری میشه نظر گذاشت[نیشخند] حالا باید گشت دید ادرس لینکا کجاست قالب وبلاگتون خیلی جالبه برام در ضمن شیرینییییییییییییییییییییییی میخایییییییییییممممممممم

صدرا

سلام پیشاپیش فرا رسیدن ولادت حضرت علی رو به شما تبریک میگم.

صدرا

سلام و شما همچنان به روز نیستین

ستاره سادات

ماه رمضان مبارک

صدرا

سلام شهادت حضرت علی بر شما تسلیت باد، التماس دعای فراوان در این شب های قدر.